Zorg

Over mijn rol als zorginkoper

Door Frank Robert, Interim zorginkoper via AP Support

In de pre-Coronatijd vroeg mijn vriend Hans mij wat ik voor opdracht ik op dat moment deed. Ik antwoorde dat ik voor een zorgkantoor werkte als zorginkoper. Hij keek mij verbaasd aan; “Jij, de hele dag op kantoor? En zorg inkopen, wat is dat dan?”

Hans is niet de enige die nog nooit van zorginkoop gehoord heeft. Ik zal proberen hier wat licht op te laten schijnen. Voor mij geldt echter wel: geef me werk wat bij me past en ik hoef nooit meer te werken (Confucius).

Allereerst: de zorgverleningsmarkt

Voordat we naar de inhoud van de functie van zorginkoper kijken, bespreek ik eerst het volgende: Als we naar de dokter gaan, betreden we eigenlijk de zorgverleningsmarkt. We vragen van de dokter een dienst en de dokter biedt die dienst, hij gaat jou proberen beter te maken. Jij neemt in deze markt de rol aan van patiënt. Eigenlijk zou je die arts dan moeten betalen voor de dienst die hij jou heeft geleverd. Gek genoeg lopen we na een doktersbezoek zo de deur uit.

De dokter ontvangt zijn geld van de zorgverzekeraar, nadat hij daar een declaratie heeft gedaan. Hij moet dat wel doen bij de zorgverzekeraar waar jij een zorgverzekering hebt afgesloten. In die rol was je actief in de zorgverzekeringmarkt, jouw rol verandert van die van patient naar die van consument. Je vergelijkt premies en soms de inhoud van de verzekering. Voor de basisverzekering is die in Nederland overal hetzelfde, maar voor de aanvullende verzekering kan die verschillen per verzekeraar. Maar ook de dienstverlening (wordt er snel uitbetaald als je zelf claimt, is er een afdeling zorgbemiddeling, zijn ze aardig aan de telefoon?) speelt hier een rol.

Maar ja, als jij de dienst van de dokter hebt ontvangen, jij bent weer beter, wie bepaalt dan de prijs die aan de dokter wordt betaald? Dát is de markt tussen de zorgverzekeraar en de dokter: de zorginkoopmarkt. En daar vind je dus types zoals ik. Klinkt vrij simpel toch? Nou, schijn bedriegt.

Voordat ik verder ga met wat een zorginkoper nou allemaal doet en moet, eerst nog dit: In 2019 waren de kosten in de gezondheidszorg voor heel Nederland 100 miljard euro (CBS).

Als je dan denkt dat die uitgaven grotendeels worden bepaald door zorginkopers, kan je toch redelijk nerveus worden. Doen zij hun werk wel goed?

Hieronder zal ik inzoomen op die inkopersrol, maar wel vanuit het gezichtspunt van het zorgkantoor. Wat is dat dan weer? Leg ik uit.

Zorgkantoren

Zorgkantoren voeren een deel van de langdurige zorg uit. Het zijn zelfstandig werkende kantoren die nauw gelieerd zijn aan de grootste zorgverzekeraar ter plekke. Ze zijn ervoor verantwoordelijk dat alle cliënten in hun regio de betreffende langdurige zorg krijgen waar ze recht op hebben.

Zorgkantoren regelen dat mensen de juiste langdurige zorg krijgen. Dat doen ze door de zorg te regelen voor een verzekerde met een indicatiebesluit met zorg-in-natura. Ook voeren ze de regeling persoonsgebonden budget (pgb) uit. Bovendien sluiten ze contracten af met zorgaanbieders voor mensen die een indicatie van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) hebben. Langdurige zorg die onder gemeenten of de zorgverzekeraars valt, bijvoorbeeld jeugdzorg en respectievelijk wijkverpleging, voert het zorgkantoor niet uit.

De langdurige zorg valt onder de Wlz (Wet Langdurige zorg). In die wet wordt bepaald wat daar onder valt. Op dit moment is dat V&V (verzorging en verpleging: verpleeghuiszorg, veelal ouderenzorg), GZ (gehandicaptenzorg voor mensen met zowel somatische als verstandelijke beperkingen) en GGZ (geestelijke gezondheidszorg voor personen met een psychische stoornis).

Er valt nog veel meer te vertellen over de manier waarop een zorgkantoor functioneert en waar een zorgkantoor allemaal mee van doen heeft, maar dat laat ik hier achterwege omdat ik dan vrees dat je afhaakt met lezen.

Nog wel even dit: De kosten in de Wlz waren in 2019 20 miljard euro. (Deze maken onderdeel uit van de kosten zoals hierboven aangegeven).

De zorginkoper

Het is de rol van inkoop om een brug te bouwen tussen de eigen organisatie en de leverancier, en dat doet een zorginkoper uiteraard graag (en) goed. Zoals hierboven al gezegd, opereert de zorginkoper in de markt die we de zorginkoopmarkt noemen. De zorginkoopmarkt wordt bepaald door vraag en aanbod in de zorg. Voor het zorgkantoor gaat dat bijvoorbeeld om het aantal plaatsen bij een verpleeghuis voor ouderenzorg en de daarbij horende tarieven. Daarover spreekt het zorgkantoor met de zorgaanbieder per jaar een hoeveelheid (Q) en een prijs (P) af. Q x P bepaalt het budget voor de zorgaanbieder.

Voordat deze afspraken plaats kunnen vinden, moet de zorgaanbieder eerst een overeenkomst sluiten met het zorgkantoor. Daarvoor gelden vaste regels, het sluiten van een overeenkomst is als het ware een aanbestedingsproces. Er zijn sluitingsdata, maar ook de aan te leveren informatie is aan regels gebonden. Het zorgkantoor schrijft per jaar een inkoopkader waarin wordt aangegeven waaraan de zorg in dat jaar moet voldoen. Als een zorgaanbieder een overeenkomst heeft, is het niet zo dat er elk jaar weer helemaal opnieuw moet worden ingeschreven. Een verkorte mogelijkheid voldoet dan.

De zorginkoper onderhoudt het contact tussen het zorgkantoor en de aanbieder. Dat doe je door overleg te voeren, vaak op een vast moment in het voorjaar en in het najaar, maar er is ook heel veel tussentijds contact.

Het leuke van het beroep vind ik altijd de locatiebezoeken, dan ga je als zorginkoper kijken bij de zorgaanbieder hoe een en ander reilt en zeilt. Ik heb bijvoorbeeld een keer meegedaan met bejaardengymnastiek, maaltijden uitgedeeld, met de verpleegkundige meegelopen en met de fysiotherapeut meegekeken. Je leert dan in korte tijd heel veel en je ziet veel van de kwaliteit van de zorg.Ook voeren we als zorgkantoor kwaliteitsdialogen met aanbieders. We doen dat aan de hand van thema’s en de bedoeling is ook cliënten, medewerkers en verwanten van cliënten mee te laten doen aan een dialoog. Erg leerzaam en nuttig. Daarnaast zijn er nog ontzettend veel taken zoals nacalculatie, openzetten van prestaties en tarieven, oplossen van problemen, volgen van zorgproductie, bedenken van innovatieve oplossingen, zoeken naar regionale samenwerking, overleg voeren met gemeenten, VWS en NZa waar een zorginkoper mee van doen heeft.

Dus naast de economische en juridische kanten van de zorg, zijn er ook kwalitatieve en inhoudelijke zaken waar je je als zorginkoper mee bezig houdt. Om nog niet te spreken van soms ethische vraagstukken en procesoptimalisatie. Maar je moet ook heel goed in staat zijn verbanden te leggen, contact te maken en relaties op (bestuurlijk) niveau te onderhouden. Je dient de zorgaanbieder te snappen en als allerbelangrijkste: de zorg voor de cliënt in het oog te houden. Want daar draait het allemaal om. Jammer genoeg zie je vaak dat het veel om regels en procedures gaat en wordt het welzijn van de cliënt vergeten.

Door de veelzijdigheid van de functie van zorginkoper, en zeker zoals ik die nu invul in de transitie van de GGZ naar de Wlz, vind ik dit een zeer boeiende en leuke bezigheid waar ik al mijn vaardigheden en kennis in kwijt kan.